কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান

অসমৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰ শিৰোমণি কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। গোলাঘাট আৰু নগাঁও জিলাজুৰি বিস্তৃত ৪৩০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অৰণ্যভূমি কেৱল অসমৰে নহয়, বিশ্বপ্ৰসিদ্ধ এক ঐতিহ্য। গুৱাহাটীৰ পৰা পূবে প্ৰায় ২১৭ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত এই সুৰক্ষিত বনাঞ্চলখন বিশ্বৰ বিৰল এশিঙীয়া গঁড়ৰ প্ৰধান বাসস্থান।

ইতিহাস আৰু সংৰক্ষণৰ যাত্ৰা

কাজিৰঙাক সংৰক্ষিত বনাঞ্চল হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পিছফালে আছে এক বিশেষ ঐতিহাসিক পটভূমি:

১৯০৫ (প্ৰাৰম্ভিক সংৰক্ষণ): ব্ৰিটিছ ভাইচৰয় লৰ্ড কাৰ্জনৰ পত্নী লেডি মেৰী ভিক্টোৰিয়া কাৰ্জনে ১৯০৩ চনত কাজিৰঙাৰ এশিঙীয়া গঁড়ৰ বিষয়ে জানিব পাৰি ইয়াকে চাবলৈ অসমলৈ আহে। তেওঁ গঁড় প্ৰত্যক্ষ কৰিবলৈ নাপালেও খোজৰ চিন প্ৰত্যক্ষ কৰে আৰু লৰ্ড কাৰাজনক এই বিৰল প্ৰাণীক সংৰক্ষণৰ আহ্বান জনায়। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ১৯০৫ চনৰ ১ মে’ত ২৩২ বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকা সংৰক্ষিত বনাঞ্চল কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হয়।
১৯০৮–১৯১৬ (বিকাশ): ১৯০৮ চনৰ ৩ জানুৱাৰীত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক সংৰক্ষিত বনাঞ্চল হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯১৬ চনত ইয়াক ‘মৃগয়াবন’ (Game Sanctuary) নাম দিয়া হয়।
১৯৫০–১৯৭৪ (ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ মৰ্যাদা): ‘মৃগয়া’ শব্দই চিকাৰক সূচোৱাৰ বাবে ১৯৫০ চনত ইয়াক ‘বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য’ কৰা হয়। অৱশেষত ১৯৭৪ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত ই লাভ কৰে ‘ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান’ৰ মৰ্যাদা।
বিশ্ব ঐতিহ্য আৰু ব্যাঘ্ৰ সংৰক্ষণ: ১৯৮৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ইউনেস্ক’ই (UNESCO) কাজিৰঙাক বিশ্ব ঐতিহ্য অঞ্চল (World Heritage Site) হিচাপে ঘোষণা কৰে। ২০০৬ চনত ইয়াক ব্যাঘ্ৰ সংৰক্ষিত এলেকা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।

‘কাজিৰঙা’ নামৰ ব্যুৎপত্তি

কাজিৰঙা নামটোৰ উৎপত্তি সন্দৰ্ভত বহুতো জনশ্ৰুতি পোৱা যায়:

প্ৰেমৰ কাহিনী: কাৰ্বি ডেকা ‘কাজি’ আৰু ‘ৰঙা’ নামৰ গাভৰুৰ প্ৰেমক পৰিয়ালে স্বীকৃতি নিদিয়াত দুয়ো এই অৰণ্যত হেৰাই যায়। তেওঁলোকৰ নামৰ পৰাই এই নাম হয়।
কাৰ্বি ভাষাৰ অৰ্থ: কাৰ্বি ভাষাত ‘কাজিৰ-এ-ৰংগ’ মানে কাজিৰ (ছোৱালী)ৰ গাওঁ। আন এক ব্যাখ্যা অনুসৰি কাৰ্বি ভাষাত ‘কাজি’ মানে ছাগলী আৰু ‘ৰঙা’ মানে অসমীয়া ৰঙা বৰণ— অৰ্থাৎ ৰঙা ছাগলীৰ বাসভূমি।
বুঢ়া-বুঢ়ীৰ নাম: অৰণ্যৰ কাষত বাস কৰা ‘কাজি’ নামৰ বুঢ়ী আৰু ‘ৰঙাই’ নামৰ বুঢ়াৰ নামৰ পৰাও নামটো অহা বুলি ধাৰণা কৰা হয়।
আহোম বুৰঞ্জীৰ তথ্য: আহোম সেনাপতি ফেচেং হাজৰিকা বা এজন গোসাঁইক এই স্থানত হত্যা কৰাৰ পিছত নিগৰিত ‘কাজল ৰঙা’ তেজৰ পৰা এই নামৰ উৎপত্তি হোৱা বুলিও কিছু লোকে বিশ্বাস কৰে। সোতৰ শতিকাত স্বৰ্গদেউ প্ৰতাপ সিংহৰ দিনতো এই অঞ্চল কাজিৰঙা নামেৰেই জনাজাত আছিল।

ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু জলবায়ু

বৈশিষ্ট্য	তথ্য
অক্ষাংশ আৰু দ্ৰাঘিমাংশ	২৬°৩০’ উ: পৰা ২৬°৪৫’ উ: অক্ষাংশ আৰু ৯৩°০৮’ পূ: পৰা ৯৩°৩৬’ পূ: দ্ৰাঘিমাংশ
বিস্তৃতি	দীঘলে (পূব-পশ্চিম) ৪০ কিঃমিঃ, বহলে (উত্তৰ-দক্ষিণ) ১৩ কিঃমিঃ
চাৰিসীমা	উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰ, দক্ষিণে কাৰ্বি পাহাৰ, পূবে বোকাখাত, পশ্চিমে জখলাবন্ধা
প্ৰশাসনিক বিভাগ	কঁহৰা, অগৰাতলী, বাগৰি আৰু বুঢ়াপাহাৰ
জলবায়ু	ক্ৰান্তীয় সেমেকা; গড় উষ্ণতা ৮.৯° C ৰ পৰা ৩৭° C; বাৰ্ষিক বৃষ্টিপাত ১,৩২০ মিমি

জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য: অৰণ্য আৰু পক্ষীকুল

কাজিৰঙাৰ বনাঞ্চলক পলসুৱা ঘাঁহনি, পলসুৱা ভূমিৰ অৰণ্য, মিশ্ৰ সেমেকা পৰ্ণপাতী অৰণ্য আৰু ক্ৰান্তীয় অৰ্ধ-চিৰসেউজ অৰণ্য—এই চাৰিটা ভাগত ভাগ কৰা হৈছে।

অৰণ্য আৰু জলজ উদ্ভিদ

গছ-গছনি: শিমলু, ও-টেঙা, চোম, আমলখি, কৰৈ, এজাৰ, ভেলকৰ, জামুক, আঁহত ইত্যাদি।
ঘাঁহ-বন: ইকৰা, নল, উলূখেৰ, খাগৰি, বিৰিণা, কঁহুৱা ইত্যাদি।
জলজ উদ্ভিদ: পদুম, ভেট, মেটেকা, দল, কলমৌ, বৰপুণী আদি। তদুপৰি বিভিন্ন বিৰল অৰ্কিড ইয়াত পোৱা যায়।

প্ৰাণীকুল (“Big Five” আৰু অন্যান্য)

কাজিৰঙা ইয়াৰ পাঁচবিধ বিশেষ প্ৰাণী—এশিঙীয়া গঁড়, বাঘ, হাতী, দলহৰিণ আৰু বনৰীয়া ম’হৰ বাবে গৌৰৱান্বিত।

স্তন্যপায়ী: হলৌ বান্দৰ, সোণালী বান্দৰ, শৰপহু, ভালুক, বনৰীয়া গাহৰি, শিহু, নাহৰফুটুকী বাঘ ইত্যাদি।
পক্ষীকুল: ৪৮০ ৰো অধিক প্ৰজাতিৰ স্থানীয় আৰু পৰিভ্ৰমী চৰাই নথিভুক্ত কৰা হৈছে (যেনে: পেলিকান, হাড়গিলা, ধনেশ, শগুন, ডাউক আদি)। BirdLife International-এ ইয়াক Important Bird Area হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।
সৰীসৃপ আৰু জলচৰ: ২৭টা প্ৰজাতিৰ সৰীসৃপ (অজগৰ, ফেঁটীসাপ, ৰাজফেঁটী, কাছ) আৰু ৪২টা প্ৰজাতিৰ মাছ পোৱা যায়।

পৰ্যটন আৰু যাতায়াত ব্যৱস্থা

ভ্ৰমণৰ বাবে উপযোগী সময়: নৱেম্বৰৰ পৰা এপ্ৰিল মাহ।

কেনেকৈ যাব?

পথছাৰে: ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ কাজিৰঙাৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ কঁহৰা চাৰিআলি। (গুৱাহাটীৰ পৰা ২১৯ কিঃমিঃ, যোৰহাটৰ পৰা ৮৯ কিঃমিঃ, গোলাঘাটৰ পৰা ৭৩ কিঃমিঃ)।
ৰে’লযোগে: নিকটতম ৰে’ল জংছন ফৰকাটিং (৭৫ কিঃমিঃ)।
বিমানযোগে: যোৰহাটৰ ৰৰৈয়া বিমান বন্দৰ (৯৭ কিঃমিঃ), তেজপুৰৰ শালনিবাৰী (১০০ কিঃমিঃ) আৰু গুৱাহাটীৰ লোকপ্ৰিয় গোপীনাথ বৰদলৈ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান বন্দৰ (২৩৯ কিঃমিঃ)।

থকা-মেলাৰ ব্যৱস্থা

চৰকাৰী ল’জ: বনানী, বনশ্ৰী, কুঞ্জবন, অৰণ্য ল’জ আৰু প্ৰশান্তি কূটীৰ (কঁহৰা)।
বেচৰকাৰী ৰিজ’ৰ্ট: ৱাইল্ডগ্ৰাছ ৰিজ’ৰ্ট (কঁহৰা), জি.এল ৰিজ’ৰ্ট (বুঢ়াপাহাৰ), গ্ৰীণ ৰীড, মা কমলা ৰিজ’ৰ্ট আদি।

বিশ্বৰ চকুত কাজিৰঙা

প্ৰকৃতিবিদ ডাঃ ৰবীন বেনাৰ্জীয়ে কৈছিল— “যদি পৃথিৱীত স্বৰ্গ আছে, তেন্তে সেইখন কাজিৰঙা।” তেওঁৰ ১৯৬১ চনৰ বাৰ্লিন টেলিভিছনত সম্প্ৰচাৰিত ‘কাজিৰঙা’ তথ্যচিত্ৰই উদ্যানখনক বিশ্বমঞ্চত চিনাকি কৰাই দিয়ে।

ড° ভূপেন হাজৰিকাই “কাজিৰঙা মোৰ সেউজ সপোন” গীতৰ যোগেদি আৰু অৰূপ কুমাৰ দত্তই “Kaziranga Trail” গ্ৰন্থৰ জৰিয়তে এই অৰণ্যৰ মহিমা প্ৰচাৰ কৰিছে। ১৯৫৭ চনৰ National Geographic Magazine-তো ইয়াৰ বিষয়ে আলোকচিত্ৰ সহকাৰে প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ পাইছিল। ২০০৩ চনৰ পৰা ইয়াত হস্তী মহোৎসৱ আয়োজন কৰা হয় আৰু ২০০৫ চনত উদ্যানখনৰ শতবৰ্ষ উদ্যাপন কৰা হয়।